على ربانى گلپايگانى
188
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
شوند و گفته شود : المعدوم المطلق ، معدوم مطلق بالحمل الاولى . المعدوم المطلق ، مفهوم ذهنى بالحمل الشايع . و هرگاه قيد موضوع باشند بعد از موضوع ذكر گردند و گفته شود : المعدوم المطلق بالحمل الاولى ، مفهوم ذهنى . المعدوم المطلق بالحمل الشايع ، مصداق فرضى باطل الذات . و در نتيجه مفاد حمل اولى در اعتبار نخست ، همان مفاد حمل شايع در اعتبار دوّم خواهد بود و بالعكس . و سرانجام هردو تعبير بيانگر يك واقعيت مىباشند . اين جانب نخستينبار در بحثهاى منطق متوجه اين مطلب شدم ؛ زيرا مرحوم مظفر در بحث عنوان و معنون و بحث تناقض ، دو عبارت كاملا متفاوت دارد در بحث عنوان و معنون مىگويد : « الجزئى بالحمل الاولى كلى لا جزئى فيصدق على كثيرين » و در بحث تناقض مىگويد : « الجزئى جزئى ، اى بالحمل الاولى و الجزئى ليس بجزئى ، اى بالحمل الشايع ، لان مفهوم الجزئى من مصاديق مفهوم الكلى ، فانه يصدق على كثيرين » . همانطور كه ملاحظه مىنمائيد ، وى در بحث عنوان و معنون ، « حمل اولى » را وصف موضوع قرار داده و گفته است الجزئى بالحمل الاولى كلى ، و در بحث تناقض حمل اولى را وصف قضيه قرار داده و گفته است الجزئى جزئى بالحمل الاولى . در مورد نخست حكم كرده است به كليت جزئى و در بحث دوم حكم به جزئيت آن نموده است ، و اين دو با يكديگر هيچگونه منافاتى ندارند . چنان كه بيان گرديد . سخنى از گورگياس گورگياس يكى از چهرههاى معروف و پيشگامان مكتب سوفسطائى است از وى كلامى نقل شده است كه شباهت زيادى با شبههء معدوم مطلق دارد ، نامبرده